Chhiáⁿ an-chong NunitoPOJ jī-hêng, phòe-ha̍p Firefox Browser lâi tha̍k.
請安裝NunitoPOJ字型,配合Firefox瀏覽器來讀
◉Lîm Bí-gio̍k
Éng-kòe góa siá Pe̍h-ōe-jī ê sî, tùi liân-u̍ih ê sú-iōng goân-chek tiāⁿ sa bô liâu-á mn̂g. Chóa-pún ê bûn-hiàn sò͘-ūi-hòa liáu-āu, éng-éng ē ke chin chē liân-u̍ih chhut- -lâi. Iâu Chèng-tō bo̍k-su ê chheh- -ni̍h ū kà lâng án-nóa liân-u̍ih, chóng- -sī bô kái-soeh in-iû kah lí-khì, góa iû-goân sī sa bô cháng; in-ūi koan-hē kāng chi̍t jī ê liân-u̍ih, ū-sî ū, ū-sî bô. Chhiūⁿ kóng ‘lāu’ chit jī, siá ‘lāu-lâng’ to̍h ū liân-u̍ih, siá ‘lāu chôa’ to̍h bô; koh ‘hū-jîn-lâng’ lóng liân chò-hóe, á ‘siàu-liân lâng’ soah bô.
Beh gián-kiù Tâi-gí bûn, tio̍h tùi keng-tián khì chhâ-khó. Pa Khek-lé Sèng-keng chiū-sī keng-tián; sī iōng-sû cheng-bi̍t ê koân-ui, sī liân hû-hō á-sī tōa sió siá mā bô leh chhìn-chhái- -ê. Lo̍h-bóe ê Tâi-gí Sèng-keng sī gí-khì khah hiān-tāi-hòa niā-niā, m̄ ta̍t-tio̍h Pa Khek-lé Sèng-keng ê cheng-bi̍t; sīm-chì in liân it-poaⁿ lâng chiàu Pak-kiaⁿ ōe ti̍t-chiap hoan-e̍k- -ê, koh bô ha̍h Tâi-gí lí-lō͘- -ê ê sû mā chhái-ēng.
Lâng nā bô o̍h Pe̍h-ōe-jī, bûn-hiàn to̍h tha̍k bô lō͘ lâi. Chóng- -sī lâng sui-jiân tha̍k ū Pe̍h-ōe-jī, soah bô beh khì tha̍k keng-tián, keng-tián ê toan-tiah mā thoân-siū bô lō͘. Iáu-bōe tha̍k-tio̍h Pa Khek-lé Sèng-keng ê sî, góa ē kā ‘sù-tô͘’ tha̍k chò ‘sú-tô͘’; ‘hēng-toān’ tha̍k chò ‘hêng-toān’; ‘lî-iân’ tha̍k chò ‘lī-iân’; ‘hun-piat’ tha̍k chò ‘hun-pia̍t’. Góa m̄ chai Tâi-gí sû kéng-jiân sī hun kah hiah iù-lō͘, sī pau-koat liân-u̍ih mā ū lí-lō͘ tī- -leh-ê. Só͘-í nā beh gián-kiù liân-u̍ih ê lí-lō͘, tong-jiân tio̍h tùi Pa Khek-lé Sèng-keng khì “bán-koe chhiû-tîn”. Sī kóng Pa Khek-lé Sèng-keng ū ê sû ê liân-u̍ih tī Sin-iok kah Kū-iok bô it-tì; góa soán-te̍k ēng Sin-iok chò phiau-chún. In-ūi 1916 nî chhut-pán ê Sin-iok ê liân-u̍ih, tī 1933 nî chài-pán ê sî ū kòe-kái; Pa Khek-lé Sin iok Sèng-keng chiâⁿ-chòe góa chhúi-mô͘ liân-u̍ih lí-lō͘ ê chún-chîn. Chín to ū lâng chú-tiuⁿ beh hùi-tû liân-u̍ih a, góa thài beh khai sî-kan khì chhúi-mô͘ i ê lí-lō͘ leh? in-ūi i ū i ê kè-ta̍t tī- -leh: thang pang-chān lí-kái kah hoat-im ê chèng-khak. Kì-jiân beh siá Tâi-gí bûn, khai chi̍t kóa sî-kan lâi lia̍h-chhut liân-u̍ih ê lí-lō͘, lī-ek pún-sin kah pa̍t lâng, góa kám-kak chin ū ta̍t. Ē-bīn to̍h lâi siāu-kài liân-u̍ih ê goân-chek:
1. Kāng cho̍k- -ê: góa ēng ka-cho̍k chò phì-lū, kāng cho̍k- -ê to̍h liân chò-hóe. Chhiūⁿ kóng: chhiú-thâu, chhiú-kut, chhiú-cháiⁿ, chhiú-chí, chhiú-tiān-á; “chhiú” khó-pí sī ka-cho̍k ê thâu, kah i ū koan-hē- -ê, liân chò-hóe.
2. Kāng kok- -ê: kāng sèng-chit ê lâng lí-liām siong-thong, lán kóng che sī ‘kāng kok- -ê’, nā khǹg chò-hóe to̍h liân- -khí-lâi. Chhiūⁿ kóng: sù-bēng, kiaⁿ-hiâⁿ, khâm-khia̍t, ì-kiàn, pò-iông, chiâⁿ-chòe, liauh-kiauh (kong-chú pēⁿ).
3. Jī-gán- -ê: jī-gán chiū-sī ‘choan-iōng-gú’, sī ta̍k léng-he̍k lóng ū- -ê: ū i-ha̍k- -ê, ū gē-su̍t- -ê; in ū choan-ēng ê ì-sù tī- -leh, chū-jiân tio̍h liân chò-hóe. Chhiūⁿ kóng: chip-sū, Ē-mn̂g, iû-hùi, kî-tiong, chāi-chéng, lāi-chiàng, sim-kéⁿ-that, tōa-kha-tâng, oa̍h-miā, khiàu-thâu.
4. Sok-siá- -ê: chiū-sī kā bó͘ chi̍t ê sû khàm- -khí-lâi. Chhiūⁿ kóng: ‘chit ê lâng’ ē sái sok-siá chòe ‘chit-ê’, ‘lâng’ khàm- -leh. ‘Sim-koaⁿ lāi’ sok-siá chòe ‘sim-lāi’; ‘chhiū-á téng’ sok-siá chòe ‘chhiū-téng’; ‘sio ì-ài’ sok-siá chòe ‘sio-ài’; ‘saⁿ thiàⁿ-sioh’ sok-siá chòe ‘saⁿ-thiàⁿ’.
5. Hù-sio̍k- -ê: chiū-sī chiap tī tōng-sû āu-piah- -ê, tio̍h ū liân-u̍ih. Chhiūⁿ kóng: thê-khí, kóng-chhut, kàng-lo̍h, hian-khui, peh-chiūⁿ, chhit- -khì.
Tī chia beh te̍k-pia̍t kóng-tio̍h “tio̍h” ê liân-u̍ih. Ū liân-u̍ih kah bô liân-u̍ih ê “tio̍h” kái-soeh bô kâng. Chhiūⁿ kóng, “kám-kak-tio̍h” sī ū bó͘ chi̍t ê kám-kak; “kám-kak tio̍h” sī kám-kak pit-su án-chóaⁿ chòe. (che chiū-sī liân-u̍ih thang pang-chān lí-kái ê chi̍t ê lē). Só͘-í nā bô kan-sia̍p ê jī, ē sái thiah-khui- -ê, bián liân-u̍ih. Chhiūⁿ kóng: Tâi-oân ōe, Hoat-kok peng, Tâi-pak chhī, Tām-súi hô, sè-kan lâng, thiⁿ phú-kng, thâu chi̍t pái, chèng lâng, hái soa, lo̍h hō͘, bān mi̍h, thâi lâng, kóng ōe, tha̍k chheh, kàu ūi, khí kè, tôaⁿ khîm, ta̍k kang, pìⁿ chòe, tōa chúi, saⁿ ji̍t, chi̍t hūn, thiⁿ chhiⁿ, m̄ thang, tē it, hit tiuⁿ toaⁿ, hoe khui hoe siā, chi̍t ê Tâi-oân lâng.
Ū lâng kóng: thài m̄ sī siá ‘Tâi-oân-lâng’ á-sī ‘Tâi-pak-chhī’ ? Lán ka siūⁿ: Tâi-pak sī chi̍t ê siâⁿ-chhī, i ê miâ sī ‘Tâi-pak’ niâ, bô pau-koat ‘chhī’. Eng-bûn nā kóng-tio̍h Tâi-pak chhī, mā sī kan-taⁿ sī siá ‘Taipei’, khah hán-tit koh ke chi̍t jī ‘city’. Góa koh ēng Lîm Bō͘-seng sian-siⁿ chò lē: i ê miâ sī ‘Lîm Bō͘-seng’, sī chi̍t ê kàu-siū; nā siá-tio̍h i, lán kám ē siá chò ‘Lîm Bō͘-seng-kàu-siū’ ? Só͘-í ‘Tâi-oân lâng’ bô siá chò ‘Tâi-oân-lâng’ mā sī siāng khoán ê lí-lō͘.
Lia̍h-tio̍h liân-u̍ih ê lí-lō͘ liáu-āu, hō͘ góa siá-chok koh khah sūn, phah-jī mā bē hō͘ su-ji̍p-hoat khan leh kiâⁿ. Liân-u̍ih m̄ sī chāi-lâng siá- -ê, ǹg-bāng koh khah chē lâng lâi tùi-tiōng- -i. (chia ê siang liân-u̍ih chiàⁿ-chiàⁿ sī pang-chān chèng-khak hoat-im ê lē).












