Chhiáⁿ an-chong NunitoPOJ jī-hêng, phòe-ha̍p Firefox Browser lâi tha̍k.
請安裝NunitoPOJ字型,配合Firefox瀏覽器來讀
口述◎洪仁欽
記錄◎姚志龍
【漢羅】
1950年代,物資較缺,真罕得有雞肉通食,愛等過年、過節,阮老母才會刣雞煮腥臊上桌。當我看阮老母kā雞仔ê翅仔踏佇塗跤,kā雞頷頸仔ê雞毛掣清氣,塗跤早tō囥一塊圓phiat仔貯薄薄仔米佇phiat仔內,準備欲紲米血。阮母仔kā菜刀攑懸懸,欲對雞頷頸仔刣落彼陣,阮兜三个囡仔攏毋敢看,看著雞仔佇塗跤咧phah-phún,我足想欲大聲喝:「媽媽莫刣–啦!放伊去–啦!」毋過,想著煮熟ê雞肉,是遐爾仔芳閣好食,實在足歹決定ê。
我足期待,蹛佇台北佮台南ê阿舅,較捷來阮兜𨑨迌,阿舅疼孫仔,會kā雞腿夾來我ê碗裡,若無我ê目睭會金金相阿舅碗內ê雞腿。阿欽兄和我講起早前ê代誌,講kah誠紲拍,原來阮是仝鄉ê,伊蹛佇草鞋墩牛屎徛,阮兩个閣是讀仝間國民學校ê鄉親,幾十年後佇高雄衛武營做志工才有機會見面相認,感覺世間真正狹狹狹,就是按呢講話ê氣口、語音聽著足親切–ê。阿欽兄講:「我來唸阮囡仔彼陣chhiāⁿ咧唸ê童謠hō͘你聽看覓咧。」
「Hū-e hū-e 篩米飼閹雞,閹雞飼大隻,拄著阿舅來,閹雞掠起來刣,刣予阿舅食,阿舅食kah賰一支雞跤爪,阿欽仔想欲討來吮,阿媽捧去囥,阿欽仔桌跤硞硞軁、硞硞軁。」
「請問『Hū-e hū-e』是啥意思?敢是語氣詞、抑是咧增加趣味性?」無–no͘h!彼是阮彼陣猶無電火,用臭油燈ê時,阮阿媽若用土礱咧挨米,土礱會振動,機械自然產生ê聲音tō是「hū-e hū-e, hū-e hū-e」。無米絞廠ê年代,欲食白米飯,攏愛家己動手挨土礱,土礱挨過ê粟仔,tō會分開糙米和粟仔殼,遐ê粟仔殼有人講粗糠,會記得我7、8歲ê時,阮兜捌用粗糠灶燃燒水、煮菜……,若欲食較白ê白米,tō愛閣用柴ê舂臼仔佮柴ê舂槌仔閣舂–過,袂使用鐵舂臼仔,按呢米較袂舂kah碎鹽鹽。用篩仔kā舂好ê米閣篩一擺,阮kā破去ê米佮米糠承–起-來通飼雞仔,有人會問我,你敢捌挨過土礱?當然捌–啦!毋過,挨土礱有一个勢面,若掠著鋩角tō會順手。
食飯ê時,阿舅食kah賰一支雞跤爪,我足想欲攑來罔吮、罔嚙,雞肉是遐好食,真正毋甘擲挕捒,我當咧數想ê時,阿媽ê跤手閣較猛掠,伊已經kā食賰無偌濟ê雞肉,捧去囥佇懸懸ê菜櫥仔內,害我佇桌仔跤硞硞軁,心內想講敢會落佇塗跤?無揣著彼支雞跤爪,真正毋甘願。
註:
- Hū-e hū-e : 是土礱(礱殼機),除去粟仔ê外殼發出來ê聲音。
- 硞硞軁:佇桌仔跤軁來軁去、一直揣。
- 米絞廠:碾米廠。
【Pe̍h-ōe-jī】
1950 nî-tāi, bu̍t-chu khah khoeh, chin hán-tit ū ke-bah thang chia̍h, ài tán kòe-nî, kòe cheh, goán lāu-bú chiah ē thâi ke chú chheⁿ-chhau chiūⁿ toh. Tng góa khòaⁿ goán lāu-bú kā ke-á ê si̍t-á tah tī thô͘-kha, kā ke ām-kún-á ê mo͘ chhoah chheng-khì, thô͘-kha chá tō khǹg chi̍t-tè îⁿ phiat-á té po̍h-po̍h-á bí tī phiat-á lāi, chún-pī beh sòa bí-hoeh. Goán bú–á kā chhài-to gia̍h koân-koân, beh thùi ke ām-kún-á thâi–lo̍h hit-chūn, goán tau saⁿ ê gín-á lóng m̄-káⁿ khòaⁿ, khòaⁿ tio̍h ke-á tī thô͘-kha phah-phún, góa chiok siūⁿ beh tōa-siaⁿ hoah: “Ma-ma mài thâi–lah! Pàng i khì–lah!” M̄-koh, siūⁿ tio̍h chú-se̍k ê ke-bah, sī hiah-nī-á phang koh hó chia̍h, si̍t-chāi chiok pháiⁿ koat-tēng–ê.
Góa chiok kî-thāi, tòa tī Tâi-pak kap Tâi-lâm ê a-kū, khah chia̍p lâi goán tau chhit-thô, a-kū thiàⁿ sun-á, ē kā ke-thúi ngeh lâi góa ê oáⁿ–nih, nā bô góa ê ba̍k-chiu ē kim-kim-siòng, a-kū oáⁿ-lāi ê ke-thúi. A-khim hiaⁿ hām góa kóng khí chá-chêng ê tāi-chì, kóng kah chiâⁿ sòa-phah, goân-lâi goán sī kāng-hiong–ê, i tòa tī Chháu-ê-tun gûi-sái-khiā, goán nn̄g ê koh sī tha̍k kāng-keng kok-bîn ha̍k-hāu ê hiong-chhin, kúi-cha̍p nî āu tī Ko-hiông Ūi-bú-iâⁿ chò chì-kang chiah ū ki-hōe kìⁿ-bīn sio-jīn, kám-kak sè-kan chin-chiàⁿ e̍h-e̍h-e̍h, tō-sī án-ne kóng-ōe ê khùi-kháu, gí-im thiaⁿ tio̍h chiok chhin-chhiat–ê. A-khim hiaⁿ kóng: “Góa lâi liām goán gín-á hit-chūn chhiāⁿ leh liām ê tông-iâu hō͘ lí thiaⁿ khòaⁿ-māi–leh.”
“Hū-e hū-e thai-bí chhī iam-ke, iam-ke chhī tōa chia̍h, tú-tio̍h a-kū lâi, iam-ke lia̍h khí lâi thâi, thâi hō͘ a-kū chia̍h, a-kū chia̍h kah chhun chi̍t-ki ke-kha-jiáu, A-khim-á thó lâi chhńg, a-má phâng khì khǹg, a-khim–a toh-kha kho̍k-kho̍k nǹg, kho̍k-kho̍k-nǹg.”
“Chioh-mn̄g ̔ Hū-e hū-e ̛ sī siáⁿ ì-sù? Kám-sī gí-khì-sû, ia̍h-sī leh chēng-ka chhù-bī-sèng?” Bô–no͘h! He sī goán hit-chūn iáu bô tiān-hóe, ēng chhàu-iû-teng ê sî, goán a-má nā ēng thô͘-lâng leh e-bí, thô͘-lâng ē tín-tāng, ki-hâi chū-jiân sán-seng ê siaⁿ-im tō sī “hū-e hū-e, hū-e hū-e.” Bô bí-ká-chhiúⁿ ê nî-tāi, beh chia̍h pe̍h-bí-pn̄g, lóng ài ka-kī tāng chhiú e thô͘-lâng, thô͘-lâng e-kòe ê chhek-á, tō-ē hun-khui chhò-bí hām chhek-á-khak, hia ê chhek-á-khak ū lâng kóng chho͘-khng, ē kì-tit 7`8 hòe ê sî, goán tau bat ēng chho͘-khng-chàu hiâⁿ sio-chúi, chú chhài…, nā beh chia̍h khah pe̍h ê pe̍h-bí, tō ài koh ēng chhâ ê cheng-khū-á kap chhâ ê cheng-thûi-á koh cheng–kòe, bē-sái ēng thih cheng-khū-á, án-ne bí khah bē cheng kah chhùi-iâm-iâm. Ēng thai-á kā cheng hó ê bí koh thai chi̍t-pái, goán kā phòa-khì ê bí kap bí-khng sîn–khí-lâi thang chhī ke-á, ū lâng ē mn̄g góa, lí kám bat e kòe thô͘-lâng? Tong-jiân bat–lah! M̄-koh, e thô͘-lâng ū chi̍t ê sè-bīn, nā lia̍h tio̍h mê-kak tō ē sūn-chhiú.
Chia̍h pn̄g ê sî, a-kū chia̍h kah chhun chi̍t-ki ke-kha-jiáu, góa chiok siūⁿ beh gia̍h lâi bóng chhńg, bóng-gè, ke-bah sī hiah hó chia̍h, chin-chiàⁿ m̄-kam tàn hìⁿ-sak, góa tng leh siàu-siūⁿ ê sî, a-má ê kha-chhiú koh-khah mé-lia̍h, i í-keng kā chia̍h chhun bô jōa-chē ê ke-bah, phâng khì khǹg tī koân-koân ê chhài-tú-á lāi, hāi góa tī toh-á-kha kho̍k-kho̍k-nǹg, sim-lāi siūⁿ kóng kám-ē lak tī thô͘-kha? Bô chhōe–tio̍h hit ki ke-kha-jiáu, chin-chiàⁿ m̄ kam-goān.












