Chhiáⁿ an-chong NunitoPOJ jī-hêng, phòe-ha̍p Firefox Browser lâi tha̍k.
請安裝NunitoPOJ字型，配合Firefox瀏覽器來讀
演說◎賴清德
記錄◎Ông E̍k-khái
Tēⁿ Lâm-iông Ki-kim-hōe chiong-sin chì-kang Kiok-lân ché, Tēⁿ Tek-môe táng-sū-tiúⁿ, Kàu-io̍k-pō͘ Tēⁿ pō͘-tiúⁿ, Bûn-hòa-pō͘ Lí pō͘-tiúⁿ, Kok-sú-koán Tân koán-tiúⁿ, ah kap Li̍p-hoat-īⁿ Khu úi-oân, lán Tiong-iong-siā lán Lí táng-sū-tiúⁿ, chāi-chō lán kok-ūi bîn-chú ūn-tōng ê chiân-pòe, Tâi-oân iú-chì, hū-ló hiang-chhin, ta̍k-ke gâu-chá, ta̍k-ke hó.
Kin-á-ji̍t góa hoâi-phāu tio̍h m̄-kam ê sim-chêng, chài-tō͘ lâi chham-ka lán só͘ kèng-tiōng ê Tēⁿ Lâm-iông sin-seⁿ 37 chiu-nî sūn-tō kì-liām ê oa̍h-tāng. Sui-jiân sî-kan í-keng keng-kòe 37 ê nî-thâu, tān múi chi̍t piàn siūⁿ-khí tio̍h Tēⁿ Lâm-iông sin-seⁿ sūn-tō ê pi-chòng, lōe-sim ē m̄-kam, lōe-sim tùi bû-hān ê kèng-phòe iû-goân kāng-khoán hiah-ni̍h-á kiông-lia̍t. Góa chin hi-bāng lán thàu-kòe múi chi̍t nî ê kì-liām oa̍h-tāng, ē-tàng hō͘ bô-kāng ê sè-tāi ê lâng, lóng ē-tàng chheng-chhó liáu-kái, Tâi-oân ē-tàng kiâⁿ kòe o͘-àm ê choan-chè to̍k-chhâi ê nî-tāi kàu kin-á-ji̍t bîn-chú, chū-iû, khai-hòng, pēng m̄ sī to̍k-chhâi-chiá ê siúⁿ-sù, sī chheng-chheng bān-bān ê bîn-chú ê chiân-pòe hi-seng hōng-hiàn, í-ki̍p choân Tâi-oân jîn-bîn kiōng-tông ióng-kám cheng-chhú ê kiat-kó. Só͘-í tùi kin-á-ji̍t ê bîn-chú, lán eng-kai ài tin-sioh, ài siú-hō͘, bô-lūn sī tī siáⁿ-mi̍h khoán ê ui-hia̍p chi-hā, lán lóng bô eng-kai kiâⁿ hôe-thâu-lō͘. In-ūi bîn-chú, sī Tâi-oân ûi-it ê oa̍h-lō͘.
Se̍k-sāi Tēⁿ Lâm-iông sin-seⁿ ê lâng, ta̍k-ke lóng chiok chheng-chhó, Nylon sī 1 ê hêng-tōng ê thiat-ha̍k-ka. 37 nî āu ê kin-á-ji̍t, lán lâi hôe-kò͘ kòe-khì Tēⁿ Lâm-iông sin-seⁿ ê chú-tiuⁿ, lán put-tek-put hui-siông khim-phòe i ê koán-kiàn. Tī 1989 nî 4 goe̍h chhe 7, i pi-chòng sūn-tō lī-khui lán liáu-āu, mā hoàn-khí liáu siā-hōe ê kak-chhéⁿ, chi̍t-kó͘ koh chi̍t-kò͘ ê siā-hōe le̍k-liōng tâu-ji̍p chi̍t-pho koh chi̍t-pho ê bîn-chú kái-kek. Só͘-í tī 1990 nî 3 goe̍h-hūn, lán khòaⁿ-tio̍h ha̍k-seng ūn-tōng, thê-chhut 4 tōa chú-tiuⁿ, pau-koat iau-kiû hùi-tû Kok-tāi (Kok-bîn Tāi-hōe), hùi-tû Kài-giâm Sî-kî Lîm-sî Tiâu-khoán khoe-ho̍k hiàn-chèng thé-chè, iau-kiû chèng-hú eng-kai kí-pān kok-sī hōe-gī, tông-sî mā eng-kai ài thê-chhut kok-ka chèng-tī keng-chè kái-kek ê sî-kan-pió. Só͘-í tī teh 1991 nî, Lí Teng-hui chêng chóng-thóng chiông-siān jû-liû, chìn-hêng kok-hōe choân-bîn kái-soán. 1996 nî, kí-pān tē 1 chhù ê chóng-thóng ti̍t-soán. Tī teh tē 1 chhù ê chóng-thóng ti̍t-soán lāi-té, ū 1100 bān ê Tâi-oân jîn-bîn chìn-ji̍p tâu-phiò-só͘, ióng-kám tâu hā sîn-sèng ê soán-phiò, iōng soán-phiò hiòng kok-chè siā-hōe soan-sī Tâi-oân sī chú-koân to̍k-li̍p ê kok-ka. Tī teh bîn-chú ê Tâi-oân, jîn-bîn sī kok-ka ê chú-lâng, sī chóng-thóng ê thâu-ke, jîn-bîn ū koân-lī koat-tēng sáⁿ-mi̍h lâng lâi léng-tō kok-ka, jîn-bîn ū koân-lī koat-tēng kok-ka bī-lâi ê chiân-tô͘.
2000 nî tē 1 chhù chèng-tóng lûn-thè, 2008 nî tē 2 chhù chèng-tóng lûn-thè, 2016 nî tē 3 chhù chèng-tóng lûn-thè. Hiān-chú-sî ê Tâi-oân, kin-kì Keng-chè Ha̍k-jîn Thong-sìn-siā ê phêng-pí, Tâi-oân bîn-chú ê chí-sò͘ sī choân sè-kài chêng 10 miâ, A-chiu tē 1 miâ, Tâi-oân sī A-chiu bîn-chú ê teng-thah. Lán kin-kì Bí-kok Chū-iû chi Ka ê phêng-pí, Tâi-oân ê chū-iû tit-tio̍h 94 hun ê koân hun. Chit khoán ê bîn-chú ê sêng-chiū, góa chiok hi-bāng tī thiⁿ-téng ê Tēⁿ Lâm-iông sin-seⁿ, lán ta̍k-ke só͘ kèng-ài ê Nylon, kap chin chē bîn-chú ūn-tōng ê chiân-pòe, lóng ē-tàng kám-kak an-ùi. Tān-sī góa iā pit-su ài thán-pe̍h kóng, sui-jiân Tâi-oân hiān-chú-sî ū siong-tong bîn-chú ê sêng-chiū, tān-sī kāng chi̍t-ê sî-kan Tâi-oân tông-sî ài bīn-tùi lēng-gōa chi̍t-hāng ê thiau-chiàn, chòe tōa ê thiau-chiàn, to̍h sī lâi-chū Tiong-kok ê ap-pek, Tiong-kok ê ui-hia̍p. Tī teh chit khoán ê chêng-hêng ē-bīn, lán mā lóng chiok chheng-chhó hô-pêng, chin tiōng-iàu. Tān-sī lán tùi hô-pêng ài ū lí-sióng, bē-sái ū hoàn-sióng. Te̍k-pia̍t sī lán chiok chheng-chhó Tâi-oân jîn-bîn í jîn ûi-siān, jia̍t-ài hô-pêng. Ōaⁿ chi̍t-kù ōe kóng, hô-pêng pit-su ài khò si̍t-le̍k, hâm cheng-chhú bîn-chú kāng-khoán, hô-pêng bô khó-lêng khò to̍k-chhâi-chiá ê siúⁿ-sù lán to̍h ē-tàng tit-tio̍h hô-pêng, lán pit-su ài ū koat-sim, hô-pêng chí-ū sī khò si̍t-le̍k, khah ū hoat-tō͘ tit-tio̍h chin-chiàⁿ ê hô-pêng. Jî-chhiáⁿ hô-pêng mā m̄ sī tan-sûn bô chiàn-sū to̍h ē-tàng chiâⁿ-chò hô-pêng neh.
Hô-pêng pit-su ài bô chiàn-sū hoat-seng chi gōa, koh ē-tàng khak-pó chú-koân, î-hō͘ jîn-bîn to-nî lâi só͘ tui-kiû, tit–tio̍h ê bîn-chú ê seng-oa̍h thé-chè, che khah sī chin-chiàⁿ ê hô-pêng. Só͘-í Chhòa Eng-bûn chóng-thóng tī teh 2021 nî, hiòng choân-kok hoat-piáu 4 tōa kian-chhî. Éng-oán kian-chhî bîn-chú chū-iû ê hiàn-chèng thé-chè, kian-chhî Tiong-hôa-bîn-kok hâm Tiong-hôa Jîn-bîn Kiōng-hô-kok hō͘ put lē-sio̍k, kian-chhî Tâi-oân ê chú-koân put iông chhim-hoān pèng-thun, kian-chhî Tiong-hôa-bîn-kok Tâi-oân ê chiân-tô͘ chí-ū 2300 bān lâng ē-tàng koat-tēng.
Góa tī 2024 nî chiū-jīm liáu-āu, tông-sî hoat-piáu hô-pêng 4 tōa thiâu hêng-tōng hong-àn. Tē it tōa thiâu, lán it-tēng kiông-hòa lán ê kok-hông le̍k-liōng. Só͘-í ài Chhòa Eng-bûn chóng-thóng khai-sí, chêng-āu 10 nî ê kî-kan lán thê-ko kok-hông ī-sǹg. Put-chí sī tùi gōa chìn-hêng kun-sū chhái-káng, lán mā ài hoat-tián kok-hông chū-chú. Só͘-í tī teh chit chi̍t-piàn, chèng-hú só͘ ke–chhut-lâi ê kok-hông te̍k-pia̍t ī-sǹg, tû-liáu beh tá-chō tâi-oân chi Tūn, beh ín-tō͘ jîn-kang tì-hūi chek-sî ê kong-kek kap hông-siú ê hē-thóng chi gōa, to̍h sī beh thui-tōng kok-hông chū-chú, hō͘ lán kok-hông ê le̍k-liōng ē-tàng iân-sio̍k hoat-tián–lo̍h-khì. Tû-liáu lán kok-ka ē-tàng tit-tio̍h kēng-ka an-choân ê pó-chiong, keng-chè sán-gia̍p mā ē-tàng tit-tio̍h chìn-chi̍t-pō͘ ê hoat-tián.
Tē jī, tē jī tōa thiâu lán lâi kiông-hòa keng-chè ê jūn-sèng, keng-chè put-chí sī ài hó, jî-chhiáⁿ ài ū jūn-sèng. 2010 nî, Tâi-oân tùi gōa tâu-chu, ū 83.7% tâu-chu tī Tiong-kok tāi-lio̍k, tān-sī kàu kū-nî ûi-chí, chhun 3.7%. In-ūi, lán kok-ka keng-chè an-choân ê chiàn-lio̍k, sī li̍p-chiok Tâi-oân, pò͘-kio̍k choân-kiû, hêng-siau choân sè-kài. Hiān-chú-sî Tâi-oân ê khì-gia̍p-ka, kàu Bí-kok, kàu Ji̍t-pún, kàu Au-chiu, kàu Tang-lâm-a kok-kok ê tâu-chu, hō͘ lán ê keng-chè put-chí sī hó, lán kū-nî keng-chè sêng-tióng-lu̍t 8.68%, lán ê sit-gia̍p-lu̍t lâi-kàu 3% chó-iū, che lóng sī kòe-khì 1, 20 nî lâi siāng hó ê sêng-chek. Jî-chhiáⁿ in-ūi lán bô kā ke-nn̄g khǹg tī teh kāng 1 ê nâ-á té, lán to̍h m̄-bián siū-tio̍h Tiong-kok ê ui-hia̍p.
Tē saⁿ, hâm bîn-chú tīn-iâⁿ keng-kah-thâu keng chò-hóe, ta̍k-ke kiōng-tông siú-hō͘ khu-he̍k ê hô-pêng kap ún-tēng. Kî-si̍t lán ta̍k-ke eng-kai ē-tàng chin chheng-chhó khòaⁿ–tio̍h chit kúi nî lâi, 7 Tōa Kang-gia̍p-kok ê Léng-siù Ko-hong Hōe-gī ê kiat-lūn put iok jî tông, lóng ū 1 ê kiōng-tông ê kiat-lūn, to̍h sī Tâi-hái hô-pêng ún-tēng sī sè-kài an-choân kap hoân-êng ê pit-iàu ê goân-sò͘. To̍h-sǹg kóng chòe-kīn, Ji̍t-pún siú-siòng chiân-óng Bí-kok hōe-kiàn Bí-kok chóng-thóng, Bí-kok chòe-āu ê sū-si̍t chheng-toaⁿ lāi-té mā kāng-khoán chài-chhù kiông-tiāu, Tâi-hái hô-pêng ún-tēng ê tiōng-iàu-sèng. Lán to̍h ē-tàng chheng-chhó liáu-kái, Tâi-oân ū chek-jīm kiông-hòa chū-kí ê le̍k-liōng, siú-hō͘ chū-kí kok-ka ê an-choân. Tâi-oân, mā ū chek-jīm ûi-chhî Tâi-hái hô-pêng í-ki̍p Ìn-thài ún-tēng, kok-chè siā-hōe mā sī jû-chhú teh chìn-hêng.
Chòe-āu chi̍t ê, tē sì tōa thiâu, to̍h sī chí-iàu “tùi-téng, chun-giâm”, Tâi-oân goān-ì hâm Tiong-kok chìn-hêng kau-liû ha̍p-chok, chhiok-chìn lióng-hōaⁿ hô-pêng, hoân-êng ê hoat-tián. “Tùi-téng”, chin tiōng-iàu, “Chun-giâm” chin tiōng-iàu. Kán-tan kóng chi̍t kù ōe, “Tâi-oân m̄ sī Tiong-hôa Jîn-bîn Kiōng-hô-kok ê chi̍t-pō͘-hūn.” Lán ū koân-lī tui-kiû bîn-chú chū-iû, tiōng-sī jîn-koân ê seng-oa̍h. Tong Tâi-oân jîn-bîn tui-kiû bîn-chú ê sî-tāi bô eng-kai pī kái-tho̍k ûi tùi Tiong-kok ê thiau-chiàn.
Só͘-í, góa chin hi-bāng, sò͘ 10 nî lâi chiân-pòe só͘ phah-hā ê ki-chhó͘, goán chit tāi lâng ē ióng-kám siú-hō͘. Jî-chhiáⁿ góa mā chin hi-bāng só͘-ū choân-kok ê jîn-bîn, kok-ka ê chú-lâng, ióng-kám tui-kiû bī-lâi, ióng-kám kiâⁿ-ji̍p sè-kài, ióng-kám tùi kok-chè chò-chhut kòng-hiàn. Góa siong-sìn Tâi-oân it-tēng ē-tàng jú lâi jú kong-bêng, chiân-tô͘ jú lâi jú chhàn-lān, lán kiōng-tông phah-piàⁿ, to-siā kok-ūi.
