Chhiáⁿ an-chong NunitoPOJ jī-hêng, phòe-ha̍p Firefox Browser lâi tha̍k.
請安裝NunitoPOJ字型，配合Firefox瀏覽器來讀
◎Lîm Jū-jîn
Hū-chhin sī chi̍t ê sin-khó͘ ê kak-sek. Chá-kî beh tùi-lâng piáu-sī kám-kek, ē kóng “āu-sì-lâng chòe gû chòe bé lâi pò-tap.” Chiām-chiām ū lâng tùi khah se̍k-sāi ê pêng-iú kái chòe kóng “āu-sì-lâng chòe lín lāu-pē lâi pò-tap.” Sui-jiân che chhin-chhiūⁿ teh kóng sńg-chhiò, tān-sī mā kóng chhut chòe lâng lāu-pē pit-su hù-chhut ê tāi-kè.
Hū-chhin-cheh kàu–ah. Ū lâng chhiùⁿ-koa hō͘ pa-pa thiaⁿ, chhiùⁿ–ê sī “sè-chiūⁿ chí-ū ma-ma hó.” Ta̍k-ê lâng lóng khòaⁿ ē-tio̍h bú-chhin ê sin-khó͘, khiok siūⁿ kóng hū-chhin sī án-chóaⁿ kui-kang bô khòaⁿ–kìⁿ? Hū-chhin ūi-tio̍h ka-têng ê hù-chhut put-jû bó-chhin hiah-nī-á tit-tio̍h jî-lú ê khéng-tēng, he̍k-chiá sī kóng khah bô chù-ì–tio̍h. Bó-chhin-cheh ê koa ū chi̍t-tōa-tui, hū-chhin-cheh ê koa khiok bô kúi-tiâu. Bó-chhin-cheh ū tāi-piáu ê hoe, hū-chhin-cheh mā bô. Chòe lāu-pē si̍t-chāi chin m̄-ta̍t.
Sèng-keng tiong ê lāu-pē bô lóng chin hó
Beh chiâⁿ-chòe chi̍t ê hó ê lāu-pē chin bô kán-tan. Tī Sèng-keng tiong chhin-chhiūⁿ khah bô bô͘-hoān hū-chhin ê lē. Siōng Chú ê kài-bēng kóng, “Góa kin-á-ji̍t bēng-lēng lín chiah-ê ōe tio̍h kì tī sim-lāi, mā tio̍h un-khûn kà-sī lín ê kiáⁿ-jî.” (Sin-bēng-kì 6:6-7) Kan-taⁿ chit hāng tō ū chin chē lāu-pē chòe-bē-kàu. Sèng-keng ti̍t-chiap phoe-phêng chè-si Í-lī ê nn̄g-ê kiáⁿ sī húi-lūi, biáu-sī Siōng Chú. In bô chun-siú chè-si chhú hiàn-chè ê bah ê kui-tēng, in khòaⁿ-kìⁿ kah-ì ê bah, bô-lūn chheⁿ á-sī se̍k lóng chhiám–khì. Í-lī nn̄g ê kiáⁿ ê chōe tī Siōng Chú gán-tiong hui-siông giâm-tiōng. (Sat-bó-ní-kì Siōng-koàn 2:12-17)
Chiap-siū Í-lī ê chí-tō ti̍t-kàu tióng-tōa ê Sat-bó-ní mā bô ki̍p-keh. Sat-bó-ní í-keng lāu, chiū siat-li̍p i nn̄g ê kiáⁿ chòe Í-sek-lia̍t ê sū-su. M̄-kú in bô o̍h in lāu-pē ê bô͘-iūⁿ; hoán-tńg tham put-gī-chi-châi, siu pò͘-lō͘, bô chiàu kong-tō chhâi-koat. (Sat-bó-ní Siōng-koàn 8:1-3) Só͘-í, Í-lī kap Sat-bó-ní lóng m̄-sī ha̍p-keh ê lāu-pē.
Tī sìn-gióng hong-bīn, Ná-a ē-sái kóng sī chi̍t ūi sêng-kong ê lāu-pē. M̄-nā i ka-kī sī sûn-choân chèng-ti̍t ê gī-lâng, (Chhòng-sè-kì 6:9) i mā tòa-niá choân ke chiàu Siōng Chú ê bēng-lēng lâi chō tōa-chûn. Ná-a kap i ê kiáⁿ, i ê bó͘, i ê sin-pū, lóng ji̍p tōa-chûn, siám-pī tōa-chúi. (Chhòng-sè-kì 7:7) A-pek-la-hán hō͘ lán chheng-chòe “sìn-sim ê lāu-pē” sī koh khah bô kán-tan. I pôe-io̍k goān-ì koai-koai-á hō͘ i pa̍k–teh, hē tī chè-tôaⁿ chòe sio-hòa-chè ê Í-sat. (Chhòng-sè-kì 22:7-9) In nn̄g-lâng tī sìn-gióng thoân-sêng lóng chòe kah chin hó. Tān-sī nā kan-taⁿ án-ne chiū beh kóng in sī bô͘-hoān hū-chhin chhin-chhiūⁿ koh bô kàu-gia̍h. Ná-a ka-kī lim chiú-chùi, chhiah-sin-lō͘-thé. Ná-a chiú-chùi chhíⁿ, kiàn-siàu tńg siū-khì, kèng-jiân chiù-chó͘ i ka-kī ê kiáⁿ Hâm kap Hâm ê kiáⁿ Ka-lâm. (Chhòng-sè-kì 9:20-27) Jî-lú ū chòe m̄-tio̍h, èng-kai tio̍h koán-kà. M̄-koh Ná-sī chiù-chó͘ ka-kí ê kiáⁿ kap sun, chit khoán hêng-ūi m̄-sī góa ē-tàng jīn-tông–ê.
A-pek-la-hán mā ū sit-pāi ê só͘-chāi. I chiàu in bó͘ Sa-la ê ì-sù kā ka-kī ê kiáⁿ Í-si̍t-má-lī kap in lāu-bú Hā-kah kóaⁿ–chhut-khì. Sui-jiân hit sî A-pek-la-hán chin hó-gia̍h, khiok-sī hō͘ in khang-khang chhut-khì. In-ūi án-ne, Hā-kah kap Í-si̍t-má-lī hiám-hiám-á sí tī khòng-iá. (Chhòng-sè-kì 21:9-20) Sa-la siōng kòe-hūn, i ka-kī bōe-seⁿ chiū kiò A-pek-la-hán kap Hā-kah seⁿ. (Chhòng-sè-kì 16:1-3) Sa-la ka-kī seⁿ Í-sat liáu-āu, chiū bô iông-ún Hā-kah kap Í-si̍t-má-lī. A-pek-la-hán bô tī tē-it sî-kan kū-choa̍t Sa-la beh kā Hā-kah kap Í-si̍t-má-lī kóaⁿ–chhut-khì ê chú-tiuⁿ chiū sī i ê chhò-gō͘. Tī hit ê hū-koân sî-tāi, A-pek-la-hán sī it-ka-chi-chú, i bô hoat-tō͘ thui-sak chit chân tāi-chì ê chek-jīm. Chún-kóng bô-thang lâu in bó-kiáⁿ, siōng bô mā ē-tàng hō͘ in chhōa kúi-ê lô͘-po̍k, tòa chi̍t-sut-á châi-bu̍t chhut-khì. Nā-sī chiàu Í-si̍t-má-lī ê keng-giām, A-pek-la-hán choa̍t-tùi m̄-sī chi̍t-ê ha̍p-keh ê hū-chhin.
Ko-lô-se-su 3:21 “Choh lāu-pē–ê, m̄-thang kek jî-lú siū-khì, chiah bōe hō͘ in hoe-sim sit-chì.” Í-hut-só͘-su 6:4 mā ū lūi-sū ê kà-sī. Chin kî-koài, Sèng-keng bô kóng-khí chòe jî-lú–ê m̄-thang kek lāu-pē siū-khì, ná chhin-chhiūⁿ sī teh kóng jî-lú hō͘ lāu-pē siū-khì sī chèng-siông–ê. Nā-chún lāu-pē kai-jiân chòe–ê lóng í-keng chòe kah kàu, jî-lú iû-goân bô chiâⁿ-kioh-siàu, án-ne sī siáⁿ-lâng ê chek-jīm?
“Lōng-chú Hôe-thâu” sī Iâ-so͘ kóng ê kò͘-sū tiong-kan ta̍k-ke lóng chin se̍k–ê. (Lō͘-ka Hok-im 15:11-32) Chit ê kò͘-sū só͘ kóng ê lāu-pē kám sī chi̍t ê hó ê lāu-pē? Ū kúi-chân tāi-chì ta̍t-tit lán su-khó, sui-bóng che í-keng tī Iâ-so͘ ê kò͘-sū ê hoān-ûi í-gōa. Sòe-hàn-kiáⁿ iau-kiû i “eng-kai tit ê châi-sán,” hit ê sî-chūn lāu-pē pit-su siūⁿ chheng-chhó. Lāu-pē eng-kai liáu-kái i ka-kī ê kiáⁿ. I eng-kai chai-iáⁿ, sòe-hàn-kiáⁿ nā the̍h tio̍h châi-sán sī bōe the̍h khì tâu-chu hoat-tián sū-gia̍p. Chîⁿ-châi m̄-nā ē hō͘ i the̍h khì thó-chè, mā ē hō͘ i kau-pôe pháiⁿ ê pêng-iú, o̍h pháiⁿ. Hō͘ i châi-sán kan-taⁿ ē ka hāi–tio̍h. Jî-lú tióng-tōa liáu-āu koh su-iàu ǹg lāu-pē chhun-chhiú m̄-sī hó tài-chì, tān-sī che tùi lāu-pē kàu-tō kiáⁿ-jî ê hāu-kó ū ka-hun.
Chòe lāu-pē–ê tio̍h ài hó-hó pá-ak chit ê iu-sè. Kiáⁿ-jî nā ū pún-sū keng-chè to̍k-li̍p, beh chòe pháiⁿ, bô-ài thiaⁿ lāu-pē ê ōe, lāu-pē chiū bô pān-hoat koán-kà. Chit ê lāu-pē kā châi-sán pun hō͘ kiáⁿ, che eng-kai m̄-sī ū tì-hūi ê koat-tēng. Sui-jiân sòe-hàn-kiáⁿ lō͘-bóe ū pêng-an tò-tńg–lâi, būn-tê khióng-kiaⁿ–á iáu-bē kái-koat. Tōa-kiáⁿ jīn-tēng lāu-pē só͘-ū–ê lóng sī i ê. Án-ne kám kóng sòe-hàn-kiáⁿ chiâⁿ-si̍t tio̍h chòe chhiàⁿ-kang ê kang-chok chiah ū thang chia̍h-chhēng? Sòe-hàn-kiáⁿ kám bōe chú-tiuⁿ ùi pun châi-sán í-āu in lāu-pē iū-koh thàn ê pō͘-hūn eng-kai ū i ê gia̍h? Chìn-chêng teh pun châi-sán ê sî, tōa-kiáⁿ mā the̍h tio̍h i ê hūn, ná ē-sái kóng lāu-pē só͘-ū–ê lóng sī tōa-kiáⁿ ê? Àn-chiàu lí-lūn, pun châi-sán sī chin tan-sûn ê tāi-chì. Tōa-kiáⁿ nn̄g hūn, sòe-hàn-kiáⁿ chi̍t hūn, he̍k-chiá sī tōa-hàn kap sòe-hàn lóng pîⁿ-pîⁿ, chiàu tong-sî ê kui-tēng kap sè-sio̍k, eng-kai m̄-sī būn-tê. Nā-chún nn̄g ê kiáⁿ ū bô kāng ê jīn-ti, pun châi-sán chiū sī tōa būn-tê.
Put-chí sī hó-gia̍h-lâng ê ûi-sán pun bē pîⁿ, it-poaⁿ ka-têng bô lōa-chōe châi-sán, hiaⁿ-tī chí-bē sio-kò, cháu hoat-īⁿ cha̍p-nî peh-nî ê tī hiān-kim ê siā-hōe m̄ sī sin-bûn. Chit nn̄g ê kiáⁿ ji̍t-āu ê būn-tê khióng-kiaⁿ–á bô hiah kán-tan. Gín-á beh o̍h pháiⁿ, ū-sî-chūn m̄ sī pē-bú chòe bô kàu-gia̍h. Tān-sī chòe chi̍t ê bô tì-hūi ê koat-tēng chōe-sêng ê būn-tê, chiū sī lāu-pē ê m̄-tio̍h.
Lāu-pē, Lāu-pē, Lāu-pē…
Góa ê lāu-pē chhut-sì tī 1927 nî. I chiâⁿ-chòe la̍k ê kiáⁿ ê lāu-pē. Tī hit ê nî-tài, chhī la̍k-ê kiáⁿ bô sǹg chōe. Bōe-chió sī chhī chhiau-kòe cha̍p-ê kiáⁿ-jî–ê. Tng-sî, chin-chió chòe lāu-bú–ê chhut-gōa thàn-chîⁿ. Iā chiū-sī chòe lāu-pē–ê chi̍t ê lâng tio̍h chhī kui ke-hóe. Thàn-chîⁿ ê ap-le̍k toa̍t-khì lāu-pē koán-kà kiáⁿ-jî ê sî-kan kap cheng-le̍k. Khah chōe sî-chūn sī lāu-bú kóng khí kiáⁿ-jî chòe m̄-tio̍h ê sî, lāu-pē chiah poah-kang siu-lí gín-á. Hit ê sî-tài, tiāⁿ-tiāⁿ ū kàu-iúⁿ choan-ka ho͘-io̍k pē-bú tio̍h ài kap gín-á kóng-ōe. Khó-kiàn hit ê sî-tāi lāu-pē kap gín-á kóng-ōe ê ki-hōe siuⁿ chió. Ū lâng in-ūi bōe-hiáu kap tē-chiūⁿ ê lāu-pē kóng-ōe, só͘-í mā bōe-hiáu kap thiⁿ-téng ê lāu-pē kóng-ōe. Mā ū lâng in-ūi khiàm-khoeh kap tē-chiūⁿ lāu-pē kóng-ōe ê ki-hōe, tō siáⁿ-mi̍h ōe lóng kā thiⁿ-téng ê lāu-pē kóng.
“Lâng chèng sím-mi̍h chiū siu sím-mi̍h.” (Ka-lia̍p-thài-su 6:7) Chi̍t-kù ōe ná-chhiūⁿ bô hoat-tō͘ ti̍t-chiap hoán-èng lāu-pē tī kàu-ióng ê iōng-sim. Hit ê sî-tāi nā ū hoat-tō͘ chai-pôe gín-á chiap-siū ko-téng kàu-io̍k, tāi-khài chiū ē hō͘ siā-hōe jīn-tēng sī sêng-kong ê hū-chhin, ū ki-hōe tit-tio̍h bô͘-hoān hū-chhin ê chióng-lē.
Kàu goán hông chheng-chòe “sì-nî-kip-seng” ê chi̍t tāi, tōa-pō͘-hūn ê ka-têng kan-taⁿ seⁿ nn̄g-ê gín-á. It-poaⁿ iā-sī lāu-pē hū-chek thàn-chîⁿ. Sî-tāi kái-piàn, ta̍k-ke tui-kiû khah hó ê seng-oa̍h phín-chit, lāu-pē mā bô in-ūi jî-lú khah chió chiū khah khin-khó. Ū-ê hū-chhin ūi-tio̍h beh thàn khah chē chîⁿ, kā ka-têng lâu tī Tâi-oân, ka-kī tn̂g-kî khì hái-gōa kang-chok. Ū–ê sī kā bó͘-kiáⁿ sàng khì kok-gōa, ka-kī lâu tī Tâi-oân thàn-chîⁿ. Chit nn̄g khoán ê lāu-pē múi-nî bô kúi-kang kìⁿ–ē-tio̍h bó͘-kiáⁿ, hi-seng si̍t-chāi chin tōa. Thiaⁿ kòe chi̍t ê chit khoán ka-têng tióng-tōa ê gín-á phoe-phêng ka-kī ê hū-chhin kóng “lāu-pē bô tī góa tióng-tōa ê kè-têng pôe-phōaⁿ góa,” oân-choân bô siūⁿ-tio̍h ka-kī ê hó-ji̍t-chí sī chóaⁿ-iūⁿ lâi–ê. Chit khoán ê lāu-pē sui-jiân hi-seng bōe chió, tān-sī bô-hoat-tō͘ sǹg-chòe sêng-kong ê hū-chhin. Chòe lāu-pē–ê beh hō͘ kiáⁿ-jî kám-kak boán-chiok si̍t-chāi khùn-lân.
Bo̍k-chêng nî-khin ê chi̍t tāi bīn-tùi bô-kāng ê thiau-chiàn. Sui-jiân chèng-hú thê-kióng kok-chióng chióng-lē kap pó͘-chō͘, m̄-koh goān-ì iúⁿ-chhī gín-á ê lâng lú-lâi lú-chió. Hu-chhe nn̄g-lâng lóng leh thàn-chîⁿ, iû-goân hoân-ló chhù bé bōe-khí, bô hoat -tō͘ chhī kiáⁿ. Seng mài lūn hó-bái, kan-taⁿ beh chiâⁿ-chòe lāu-pē chiū chin bô kán-tan.
Ū lâng kóng jîn-lūi ū kúi-nā hāng ê pi-ai, kî-tiong chi̍t hāng sī lán lóng tī bōe-hiáu chòe pē-bú ê sî-chūn chiâⁿ chòe pē-bú. Nā-sī góa nî-khin ê sī-chūn ū hiān-chú-sî ê thâu-khak, góa èng-kai ē-tàng chiâⁿ-chòe khah hó ê lāu-pē. Siong-sìn chin chōe nî-lāu ê hū-chhin lóng ū chit khoán siūⁿ-hoat. Jî-lú chá tiō sêng-liân, sīm-chì í-keng ū in ê jî-lú. Koán-kà sun-á m̄-sī lāu-chi̍t-tāi ê tāi-chì. Ū-tang-sî tiām-tiām mài chhut ì-kiàn tian-tó khah hó. Nî-khin ê chi̍t tāi ū in kàu-ióng ê koan-liām. Tong-nî lán bô-ài lán ê pē-bú kan-sia̍p lán kàu-ióng lán ê gín-á, jû-kin lán mā tio̍h chun-tiōng lán ê ē-chi̍t-tāi ê kàu-ióng hong-sek.
Iok-pek sī chi̍t ê ta̍t-tit lán ha̍k-si̍p ê bô͘-iūⁿ. Iok-pek chhī ê kiáⁿ lóng í-keng tōa-hàn, siông-siông lûn-liû tī in ka-kī ê chhù pān chhe-chhau. Iok-pek siông-siông chiàu in kiáⁿ ê jîn-sò͘ thòe in hiàn sio-hòa-chè, in-ūi i siūⁿ-kóng, i ê kiáⁿ khó-lêng ū hoān-chōe, siat-to̍k Siōng-tè. (Iok-pek-kì 1:1-5) Lán chòe lāu-pē–ê mā tio̍h siông-siông thè lán ê kiáⁿ-jî ǹg Siōng Chú kî-tó.
