Chhiáⁿ an-chong NunitoPOJ jī-hêng, phòe-ha̍p Firefox Browser lâi tha̍k.
請安裝NunitoPOJ字型，配合Firefox瀏覽器來讀
◎Lîm Jū-jîn
Tâi-oân múi nî ū chiong-kīn chi̍t-pah ê cheh-ji̍t. Kî-tiong kap hâng-gia̍p iú-koan ê iok-lio̍k ū jī-cha̍p ê. Nā sī kok-tēng ká-ji̍t, tāi-ke tō chin chheng-chhó. Bô hòng-ká ê cheh-ji̍t, lâng tō bô it-tēng chai-iáⁿ. Khó-lêng bat thiaⁿ kòe I-su-cheh kap Hō͘-sū-cheh. Chin chió lâng ē chai 4 ge̍h 20 sī I-liâu-kiám-giām-su-cheh. Tī kū-nî, Kàu-su-cheh koh khai-sí hòng-ká. Put-koán hòng-ká a̍h-sī bô hòng-ká, Kàu-su-cheh tēng tī 9 ge̍h 28 m̄-sī hó ê soán-te̍k. Ha̍k-nî tǎⁿ khai-sí, lāu-su kap ha̍k-seng hō͘-siong iā bô siáⁿ-mi̍h kau-chiap, beh kiò ha̍k-seng tùi lāu-su piáu-ta̍t kám-siā, kám m̄-sī chiâⁿ kî-koài ê iau-kiû? Góa hoán-tùi kiú-jī-pat chòe Kàu-su-cheh ê lí-iû m̄-nā án-ne.
Tâi-oân tī Ji̍t-pún sî-tài, tāi-iok 1920～1930 nî tiong-kan, tō ū Kàu-su-cheh. Chi̍t-khai-sí sī Tâi-oân chóng-tok-hú kap tē-hng ê kàu-io̍k ki-koan kú-pān kok-chióng kàu-io̍k kám-siā-ji̍t kap su-un kám-siā-ji̍t ê oa̍h-tāng. 1931 nî, Tiong-hoa-bîn-kok thóng-tī ê Lâm-kiaⁿ ū kàu-su thoân-thé soán-tēng 6 ge̍h chhe 6 chòe khèng-chiok tāi-hōe kap kàu-su piáu-chiong. Chhú lio̍k-lio̍k-tāi-sūn ê hâi-im lâi piáu-ta̍t chun-tiōng kap chiok-hok. Chit ê ji̍t-chí chha-put-to sī ha̍k-nî kiat-sok ê sî-chūn. Bô-lūn pit-gia̍p a̍h-sī seng-kip, it-poaⁿ lóng chiong-kīn beh kap lāu-su ê koan-hē ū kái-piàn ê sî-chūn. Chit-sî lâi tùi kàu-su piáu-ta̍t kám-siā sī chin sek-ha̍p. Kok-bîn-tóng chiàm-niá Tâi-oân chho͘-kî iā-sī iōng 6 ge̍h chhe 6 chòe Kàu-su-cheh, m̄-koh bô lia̍t-ji̍p kok-tēng ká-ji̍t. 1952 nî, Kàu-io̍k-pō͘ kong-kò, “Kàu-su-cheh èng-kai phòe-ha̍p Chì-sèng-sian-su Khóng-chú tàn-sîn, piáu-sī chun-su tiōng-tō.” Tng-sî mā bô kā Kàu-su-cheh tēng chòe kok-tēng ká-ji̍t. 1965 nî, Kàu-su-cheh chiah chiâⁿ-chòe kok-tēng ká-ji̍t. Khóng-chú kám kham-tit chòe só͘-ū kàu-su ê bô͘-iūⁿ? Kám ta̍t-tit lán hiah–ni-á chun-tiōng?
“Iú kàu bû lūi”
Tī Khóng-chú hit ê sî-tāi, iā chiū-sī Chhun-chhiu sî-tāi, siā-hōe chù-tiông hiat-thóng kap kai-kip. Kàu-io̍k chu-goân chi̍p-tiong tī kùi-cho̍k kai-kip. It-poaⁿ pêng-bîn bô ki-hōe chiap-siū kàu-io̍k. Khóng-chú chú-tiuⁿ “iú kàu bû lūi,” iā chiū-sī kóng kàu-io̍k bô èng-kai kan-taⁿ chiam-tùi te̍k-pia̍t ê kai-kip he̍k-sī cho̍k-kûn, múi chi̍t ê lâng lóng ū chiap-siū kàu-io̍k ê koân-lī. Bô-lūn chhut-sin, kai-kip a̍h-sī siā-hōe tē-ūi, Khóng-chú lóng goān-ì siu in chòe ha̍k-seng. Chit chióng hong-sek tī hit ê sî-tāi khak-si̍t chin bô iông-ī. Khóng-chú kà–kòe ê ha̍k-seng ū 3,000 ê. Kî-tiong khah ū sêng-chiū ê ū 72 ê. Khóng-chú ê lí-liām tī āu-tāi chiâⁿ-chòe Jû-ka su-siúⁿ. Tān-sī “iú kàu bû lūi” ê koan-liām bô ín-khí chin tōa ê tùi-tiōng, tī Khóng-chú liáu-āu, bô lâng chiap-sio̍k i ê chòe-hoat. Nā beh kóng kin-ji̍t lán lóng ē-tàng siū kàu-io̍k sī in-ūi Khóng-chú ê iân-kò͘, che si̍t-chāi siuⁿ kòe-thâu. Pit-kèng bô siū-tio̍h Khóng-chú koan-liām éng-hióng ê chi̍t-tōa-tui kok-ka mā lóng hō͘ lóng-chóng ê jîn-bîn, put-hun kai-kip, cho̍k-kûn a̍h-sī lâm-lú lóng chū-iû soán-te̍k siū kàu-io̍k. Khóng-chú ê “iú kàu bû lūi” bô khó-lū hū-lú ê siū-kàu-koân, iā chiū-sī bô kàu chiâu-chn̂g.
Jî-chhiáⁿ mā m̄-sī múi chi̍t ê kok-ka lóng jīn-tông Khóng-chú ê Jû-ka su-sióng. Chîn Tè-kok Chîn-sú-hông chun Hoat-ka, bîn-kan kan-ta lâu Hoat-ka í-ki̍p si̍t-iōng-sèng ê chheh, kî-thaⁿ ê tù-chok lóng sio-tiāu. Chîn-sú-hông koh hā-lēng oa̍h-tâi 460 ê Jû-ka ha̍k-chiá. Hàn tè-kok ê Hàn-bú-tè to̍k chun Jû-ka. Jû-ha̍k chiâⁿ-chòe chiàⁿ-thóng, Khóng-chú ê tē-ūi tōa-tōa thê-seng. Sui-bóng án-ne, chia ê tùi-tiōng Khóng-chú ê kok-ka tī chè-tō͘ bô si̍t-hiān “iú kàu bû lūi.” Hàn Tè-kok í-āu ê kok-ka, Jû-ka ê tē-ūi siū tiōng-sī. Khóng-chú iā tit-tio̍h chhin-chhiūⁿ Chì-sèng-sian-su chāi lāi kok-chióng ê hong-hō. Beh kóng chia ê tè-ông lóng sìn Jû-ka su-sióng kap chun-chông Khóng-chú, put-jû kóng sī chèng-tī khó-lū, beh lī-iōng Khóng-chú kap Jû-ka su-sióng ê “kun-kun, sîn-sîn, pē-pē, kiáⁿ-kiáⁿ,” kiông-tiāu jîn-sîn tùi kun-ông tio̍h tiong-sim, chòe jî-lú tio̍h iú-hàu. Ta̍k lâng tio̍h siú-kí an-hūn, î-chhî téng-ē kai-kip ê siā-hōe kiat-kò͘. Pôe-iúⁿ peh-sìⁿ láu-si̍t, jīn-tēng tiong-kun chiū-sī siōng tiōng-iàu ê tō-tek, kàu-io̍k sūn-bîn, hō͘ ông-sek ê tē-ūi ún-kò͘.
Khóng-chú vs Lîm Chēng-koan
Tiong-kok Kok-bîn-tóng chèng-hú goân-sian sī thê-chhiòng bîn-chú kap kho-ha̍k; hoán-tùi thoân-thóng, hoán-tùi Jû-ka su-sióng. 1927 nî, Kok-bîn-tóng chèng-hú khai-sí lī-iōng Jû-ka su-sióng lâi ún-kò͘ chèng-koân kap î-chhî siā-hōe tia̍t-sū. Ha̍k-hāu kàu-io̍k cheng-ka Jû-ka ê Lūn-gí kap Bēng-chú, khoe-ho̍k chun-chông Khóng-chú. Chiah ū āu-lâi iōng Khóng-chú siⁿ-ji̍t chòe Kàu-su-cheh ê kui-tēng. Bô-lūn goân-pún Jû-ka su-sióng sī hó a̍h-sī bô hó, keng-kòe 2,000 nî thóng-tī-chiá ê gō͘-iōng, kè-sio̍k to̍k chun Jû-ka kap Khóng-chú, kám sī hó ê soán-te̍k? Jû-ka su-sióng tû-liáu chiâⁿ-chòe thóng-tī-chiá î-chhî siā-hōe an-tēng, ún-kò͘ thóng-tī-chiá tē-ūi ê kang-kū í-gōa, chin oh-tit kóng tùi Tâi-oân ū siáⁿ-mi̍h te̍k-pia̍t chiàⁿ-bīn ê kòng-hiàn.
Nā koh khòaⁿ Khóng-chú pún-lâng ê chok-ûi, koh khah bô sek-ha̍p chòe Tâi-oân lâng ê bô͘-iūⁿ. Khóng-chú tī i ka-kī ê kok-ka bô siū-tio̍h tiōng-iōng, i chiū lī-khui ka-kī ê kok-ka khì chiu-iû lia̍t-kok, hi-bāng ē-tàng chhōe-tio̍h goān-ì kā i jīm-iōng, si̍t-hêng i ê tī-kok lí-liām ê kok-kun. Khóng-chú ūi-tio̍h beh chòe koaⁿ, cháu khì la̍k ê te̍k-kok chhōe-kiû ho̍k-sāi pa̍t-kok kok-kun ê ki-hōe. Tī Tâi-oân tong-kim ê chêng-sè, ū chi̍t kóa gē-jîn ūi-tio̍h beh thàn-chîⁿ chiū thè Tiong-kok kóng-ōe, lán í-keng kám-kak bô-hoat-tō͘ chiap-siū. Khóng-chú kám m̄-sī pí hia-ê gē-jîn koh khah put-kham? Lán kám ē-sái hō͘ Khóng-chú hiah koân ê tē-ūi?
Sè-kài ū bōe chió chhut-miâ ê kàu-su. So͘-kek-la-tí kap i ê ha̍k-seng, Pek-la-tô͘ lóng chāi-lāi. In nn̄g lâng kiōng-tông tiāⁿ-tio̍h se-hng su-sióng kap kàu-io̍k ê kun-ki. In ê kòng-hiàn kàu-taⁿ iû-goân chhim-khek éng-hióng choân sè-kài ê kè-ta̍t thé-hē, kàu-io̍k chè-tō͘ kap su-khó hong-sek. Iâ-so͘ thang kóng sī siōng úi-tāi ê kàu-su. I sui-jiân siu ê ha̍k-seng bô chōe, tān-sī tng-tiûⁿ thiaⁿ i kàu-tō ê bîn-chiòng ū só͘ bān lâng. Jû-kim choân sè-kài ū chhiau-kòe saⁿ-siâⁿ, iā chiū-sī 26 ek ê lâng chiap-siū I ê kàu-tō. Bô-lūn lí kám ū chiap-siū Iâ-so͘ ê kàu-tō, lóng bô hoat-tō͘ hó͘-jīn I sī úi-tāi ê kàu-su. In kám m̄-sī lóng pí Khóng-chú koh khah úi-tāi? Nā sī beh chhōe chit ê kàu-su lâi chòe Tâi-oân Kàu-su-cheh ê tāi-piáu jîn-bu̍t, góa jīn-ûi èng-kai chhōe pún-thó͘ ê kàu-su. Tâi-oân ū chin chōe iu-siù ê kàu-su, tān-sī beh chhōe chi̍t ê tāi-ke lóng jīn-tông ê lâi chòe tāi-piáu, sī bō kán-tan.
1992 nî 5 ge̍h 15, Kiān-khong iù-tī-hn̂g su-seng chē iû-lám-chhia khì kau-iû, lō͘ tiong iû-lám-chhia to̍h-hóe. Lîm Chēng-koan lāu-su kā la̍k ê ha̍k-seng kiù–chhut-lâi. Ūi-tio̍h beh kiù tē-chhit ê ha̍k-seng, Lîm lāu-su koh chi̍t pài chông–ji̍p-khì to̍h-hóe ê chhia lāi. Put-hēng, chit pài i bô hoat-tō͘ lī-khui. I kòe-sin ê sî, phō sì-ê gín-á tī seng-khu piⁿ. Ūi-tio̍h beh piáu-iông i ê tōa-ài, i chhiâⁿ-chòe thâu chi̍t ê lia̍t-ji̍p Tiong-lia̍t-sû ê lú-sèng pêng-bîn. 5 ge̍h 15 iā chiâⁿ-chòe Choân-kok Jî-tông An-choân-ji̍t. Kám ū pí goān-ì ūi-tio̍h ha̍k-seng hi-seng sìⁿ-miā koh khah úi-tāi ê kàu-su? Góa jīn-ûi chiong gō͘-ge̍h cha̍p-gō͘ tēng chòe Kàu-su-cheh sī chin sek-ha̍p ê soán-te̍k.Tâi-oân múi nî ū chiong-kīn chi̍t-pah ê cheh-ji̍t. Kî-tiong kap hâng-gia̍p iú-koan ê iok-lio̍k ū jī-cha̍p ê. Nā sī kok-tēng ká-ji̍t, tāi-ke tō chin chheng-chhó. Bô hòng-ká ê cheh-ji̍t, lâng tō bô it-tēng chai-iáⁿ. Khó-lêng bat thiaⁿ kòe I-su-cheh kap Hō͘-sū-cheh. Chin chió lâng ē chai 4 ge̍h 20 sī I-liâu-kiám-giām-su-cheh. Tī kū-nî, Kàu-su-cheh koh khai-sí hòng-ká. Put-koán hòng-ká a̍h-sī bô hòng-ká, Kàu-su-cheh tēng tī 9 ge̍h 28 m̄-sī hó ê soán-te̍k. Ha̍k-nî tǎⁿ khai-sí, lāu-su kap ha̍k-seng hō͘-siong iā bô siáⁿ-mi̍h kau-chiap, beh kiò ha̍k-seng tùi lāu-su piáu-ta̍t kám-siā, kám m̄-sī chiâⁿ kî-koài ê iau-kiû? Góa hoán-tùi kiú-jī-pat chòe Kàu-su-cheh ê lí-iû m̄-nā án-ne.
Tâi-oân tī Ji̍t-pún sî-tài, tāi-iok 1920~1930 nî tiong-kan, tō ū Kàu-su-cheh. Chi̍t-khai-sí sī Tâi-oân chóng-tok-hú kap tē-hng ê kàu-io̍k ki-koan kú-pān kok-chióng kàu-io̍k kám-siā-ji̍t kap su-un kám-siā-ji̍t ê oa̍h-tāng. 1931 nî, Tiong-hoa-bîn-kok thóng-tī ê Lâm-kiaⁿ ū kàu-su thoân-thé soán-tēng 6 ge̍h chhe 6 chòe khèng-chiok tāi-hōe kap kàu-su piáu-chiong. Chhú lio̍k-lio̍k-tāi-sūn ê hâi-im lâi piáu-ta̍t chun-tiōng kap chiok-hok. Chit ê ji̍t-chí chha-put-to sī ha̍k-nî kiat-sok ê sî-chūn. Bô-lūn pit-gia̍p a̍h-sī seng-kip, it-poaⁿ lóng chiong-kīn beh kap lāu-su ê koan-hē ū kái-piàn ê sî-chūn. Chit-sî lâi tùi kàu-su piáu-ta̍t kám-siā sī chin sek-ha̍p. Kok-bîn-tóng chiàm-niá Tâi-oân chho͘-kî iā-sī iōng 6 ge̍h chhe 6 chòe Kàu-su-cheh, m̄-koh bô lia̍t-ji̍p kok-tēng ká-ji̍t. 1952 nî, Kàu-io̍k-pō͘ kong-kò, “Kàu-su-cheh èng-kai phòe-ha̍p Chì-sèng-sian-su Khóng-chú tàn-sîn, piáu-sī chun-su tiōng-tō.” Tng-sî mā bô kā Kàu-su-cheh tēng chòe kok-tēng ká-ji̍t. 1965 nî, Kàu-su-cheh chiah chiâⁿ-chòe kok-tēng ká-ji̍t. Khóng-chú kám kham-tit chòe só͘-ū kàu-su ê bô͘-iūⁿ? Kám ta̍t-tit lán hiah–ni-á chun-tiōng?
“Iú kàu bû lūi”
Tī Khóng-chú hit-ê sî-tāi, iā chiū-sī Chhun-chhiu sî-tāi, siā-hōe chù-tiông hiat-thóng kap kai-kip. Kàu-io̍k chu-goân chi̍p-tiong tī kùi-cho̍k kai-kip. It-poaⁿ pêng-bîn bô ki-hōe chiap-siū kàu-io̍k. Khóng-chú chú-tiuⁿ “iú kàu bû lūi,” iā chiū-sī kóng kàu-io̍k bô èng-kai kan-taⁿ chiam-tùi te̍k-pia̍t ê kai-kip he̍k-sī cho̍k-kûn, múi chi̍t ê lâng lóng ū chiap-siū kàu-io̍k ê koân-lī. Bô-lūn chhut-sin, kai-kip a̍h-sī siā-hōe tē-ūi, Khóng-chú lóng goān-ì siu in chòe ha̍k-seng. Chit chióng hong-sek tī hit ê sî-tāi khak-si̍t chin bô iông-ī. Khóng-chú kà–kòe ê ha̍k-seng ū 3,000 ê. Kî-tiong khah ū sêng-chiū ê ū 72 ê. Khóng-chú ê lí-liām tī āu-tāi chiâⁿ-chòe Jû-ka su-siúⁿ. Tān-sī “iú kàu bû lūi” ê koan-liām bô ín-khí chin tōa ê tùi-tiōng, tī Khóng-chú liáu-āu, bô lâng chiap-sio̍k i ê chòe-hoat. Nā beh kóng kin-ji̍t lán lóng ē-tàng siū kàu-io̍k sī in-ūi Khóng-chú ê iân-kò͘, che si̍t-chāi siuⁿ kòe-thâu. Pit-kèng bô siū-tio̍h Khóng-chú koan-liām éng-hióng ê chi̍t-tōa-tui kok-ka mā lóng hō͘ lóng-chóng ê jîn-bîn, put-hun kai-kip, cho̍k-kûn a̍h-sī lâm-lú lóng chū-iû soán-te̍k siū kàu-io̍k. Khóng-chú ê “iú kàu bû lūi” bô khó-lū hū-lú ê siū-kàu-koân, iā chiū-sī bô kàu chiâu-chn̂g.
Jî-chhiáⁿ mā m̄-sī múi chi̍t ê kok-ka lóng jīn-tông Khóng-chú ê Jû-ka su-sióng. Chîn Tè-kok Chîn-sú-hông chun Hoat-ka, bîn-kan kan-ta lâu Hoat-ka í-ki̍p si̍t-iōng-sèng ê chheh, kî-thaⁿ ê tù-chok lóng sio-tiāu. Chîn-sú-hông koh hā-lēng oa̍h-tâi 460 ê Jû-ka ha̍k-chiá. Hàn tè-kok ê Hàn-bú-tè to̍k chun Jû-ka. Jû-ha̍k chiâⁿ-chòe chiàⁿ-thóng, Khóng-chú ê tē-ūi tōa-tōa thê-seng. Sui-bóng án-ne, chia ê tùi-tiōng Khóng-chú ê kok-ka tī chè-tō͘ bô si̍t-hiàn “iú kàu bû lūi.” Hàn Tè-kok í-āu ê kok-ka, Jû-ka ê tē-ūi siū tiōng-sī. Khóng-chú iā tit-tio̍h chhin-chhiūⁿ Chì-sèng-sian-su chāi lāi kok-chióng ê hong-hō. Beh kóng chia ê tè-ông lóng sìn Jû-ka su-sióng kap chun-chông Khóng-chú, put-jû kóng sī chèng-tī khó-lū, beh lī-iōng Khóng-chú kap Jû-ka su-sióng ê “kun-kun, sîn-sîn, pē-pē, kiáⁿ-kiáⁿ,” kiông-tiāu jîn-sîn tùi kun-ông tio̍h tiong-sim, chòe jî-lú tio̍h iú-hàu. Ta̍k lâng tio̍h siú-kí an-hūn, î-chhî téng-ē kai-kip ê siā-hōe kiat-kò͘. Pôe-iúⁿ peh-sìⁿ láu-si̍t, jīn-tēng tiong-kun chiū-sī siōng tiōng-iàu ê tō-tek, kàu-io̍k sūn-bîn, hō͘ ông-sek ê tē-ūi ún-kò͘.
Khóng-chú vs Lîm Chēng-koan
Tiong-kok Kok-bîn-tóng chèng-hú goân-sian sī thê-chhiòng bîn-chú kap kho-ha̍k; hoán-tùi thoân-thóng, hoán-tùi Jû-ka su-sióng. 1927 nî, Kok-bîn-tóng chèng-hú khai-sí lī-iōng Jû-ka su-sióng lâi ún-kò͘ chèng-koân kap î-chhî siā-hōe tia̍t-sū. Ha̍k-hāu kàu-io̍k cheng-ka Jû-ka ê Lūn-gí kap Bēng-chú, khoe-ho̍k chun-chông Khóng-chú. Chiah ū āu-lâi iōng Khóng-chú siⁿ-ji̍t chòe Kàu-su-cheh ê kui-tēng. Bô-lūn goân-pún Jû-ka su-sióng sī hó a̍h-sī bô hó, keng-kòe 2,000 nî thóng-tī-chiá ê gō͘-iōng, kè-sio̍k to̍k chun Jû-ka kap Khóng-chú, kám sī hó ê soán-te̍k? Jû-ka su-sióng tû-liáu chiâⁿ-chòe thóng-tī-chiá î-chhî siā-hōe an-tēng, ún-kò͘ thóng-tī-chiá tē-ūi ê kang-kū í-gōa, chin oh-tit kóng tùi Tâi-oân ū siáⁿ-mi̍h te̍k-pia̍t chiàⁿ-bīn ê kòng-hiàn.
Nā koh khòaⁿ Khóng-chú pún-lâng ê chok-ûi, koh khah bô sek-ha̍p chòe Tâi-oân lâng ê bô͘-iūⁿ. Khóng-chú tī i ka-kī ê kok-ka bô siū-tio̍h tiōng-iōng, i chiū lī-khui ka-kī ê kok-ka khì chiu-iû lia̍t-kok, hi-bāng ē-tàng chhōe-tio̍h goān-ì kā i jīm-iōng, si̍t-hêng i ê tī-kok lí-liām ê kok-kun. Khóng-chú ūi-tio̍h beh chòe koaⁿ, cháu khì la̍k ê te̍k-kok chhōe-kiû ho̍k-sāi pa̍t-kok kok-kun ê ki-hōe. Tī Tâi-oân tong-kim ê chêng-sè, ū chi̍t-kóa gē-jîn ūi-tio̍h beh thàn-chîⁿ chiū thè Tiong-kok kóng-ōe, lán í-keng kám-kak bô-hoat-tō͘ chiap-siū. Khóng-chú kám m̄-sī pí hia-ê gē-jîn koh khah put-khan? Lán kám ē-sái hō͘ Khóng-chú hiah koân ê tē-ūi?
Sè-kài ū bōe chió chhut-miâ ê kàu-su. So͘-kek-la-tí kap i ê ha̍k-seng, Pek-la-tô͘ lóng chāi-lāi. In nn̄g lâng kiōng-tông tiāⁿ-tio̍h se-hng su-sióng kap kàu-io̍k ê kun-ki. In ê kòng-hiàn kàu-taⁿ iû-goân chhim-khek éng-hióng choân sè-kài ê kè-ta̍t thé-hē, kàu-io̍k chè-tō͘ kap su-khó hong-sek. Iâ-so͘ thang kóng sī siōng úi-tāi ê kàu-su. I sui-jiân siu ê ha̍k-seng bô chōe, tān-sī tng-tiûⁿ thiaⁿ i kàu-tō ê bîn-chiòng ū só͘ bān lâng. Jû-kim choân sè-kài ū chhiau-kòe saⁿ-siâⁿ, iā chiū-sī 26 ek ê lâng chiap-siū I ê kàu-tō. Bô-lūn lí kám ū chiap-siū Iâ-so͘ ê kàu-tō, lóng bô hoat-tō͘ hó͘-jīn I sī úi-tāi ê kàu-su. In kám m̄-sī lóng pí Khóng-chú koh khah úi-tāi? Nā sī beh chhōe chit ê kàu-su lâi chòe Tâi-oân Kàu-su-cheh ê tāi-piáu jîn-bu̍t, góa jīn-ûi èng-kai chhōe pún-thó͘ ê kàu-su. Tâi-oân ū chin chōe iu-siù ê kàu-su, tān-sī beh chhōe chi̍t ê tāi-ke lóng jīn-tông ê lâi chòe tāi-piáu, sī bō kán-tan.
1992 nî 5 ge̍h 15, Kiān-khong iù-tī-hn̂g su-seng chē iû-lám-chhia khì kau-iû, lō͘ tiong iû-lám-chhia to̍h-hóe. Lîm Chēng-koan lāu-su kā la̍k ê ha̍k-seng kiù–chhut-lâi. Ūi-tio̍h beh kiù tē-chhit ê ha̍k-seng, Lîm lāu-su koh chi̍t pài chông–ji̍p-khì to̍h-hóe ê chhia lāi. Put-hēng, chit pài i bô hoat-tō͘ lī-khui. I kòe-sin ê sî, phō sì-ê gín-á tī seng-khu piⁿ. Ūi-tio̍h beh piáu-iông i ê tōa-ài, i chhiâⁿ-chòe thâu chi̍t ê lia̍t-ji̍p Tiong-lia̍t-sû ê lú-sèng pêng-bîn. 5 ge̍h 15 iā chiâⁿ-chòe Choân-kok Jî-tông An-choân-ji̍t. Kám ū pí goān-ì ūi-tio̍h ha̍k-seng hi-seng sìⁿ-miā koh khah úi-tāi ê kàu-su? Góa jīn-ûi chiong gō͘-ge̍h cha̍p-gō͘ tēng chòe Kàu-su-cheh sī chin sek-ha̍p ê soán-te̍k.
台灣每年有將近一百ê節日。其中kap行業有關ê約略有二十ê。若是國定假日，逐家tō真清楚。無放假ê節日，人tō無一定知影。可能bat聽過醫師節kap護士節。真少人ē知四月二十是醫療檢驗師節。佇舊年，教師節koh開始放假。不管放假抑是無放假，教師節訂佇九月二八毋是好ê選擇。學年tǎn開始，老師kap學生互相也無啥物交接，beh叫學生對老師表達感謝，kám毋是chiâⁿ奇怪ê要求？我反對九二八做教師節ê理由m̄-nā按呢。
台灣佇日本時代，大約一九二十~一九三十年中間，tō有教師節。一開始是台灣總督府kap地方ê教育局舉辦各種教育感謝日kap師恩感謝日ê活動。一九三一年，中華民國統治ê南京有教師團體選定六月初六做慶祝大會kap教師表彰。取六六大順ê諧音來表達尊重kap祝福。這个日子差不多是學期結束ê時陣。無論畢業抑是升級，一般攏將近beh kap老師ê關係有改變ê時陣。這時來對教師表達感謝是真適合。國民黨占領台灣初期也是用六月初六做教師節，m̄-koh無列入國定假日。一九五二年，教育部公告：「教師節應該配合至聖先師孔子誕辰，表示尊師重道。」當時mā無kā教師節訂做國定假日。一九六五年，教師節chiah成做國定假日。孔子kám堪得做所有教師ê模樣？Kám值得咱hiah-nī-á尊重？
「有教無類」
佇孔子彼ê時代，也就是春秋時代，社會注重血統kap階級。教育資源集中佇貴族階級。一般平民無機會接受教育。孔子主張「有教無類」。也就是講教育無應該kan-taⁿ針對特別ê階級或是族群，每一个人攏有接受教育ê權利。無論出身，階級抑是社會地位，孔子攏願意收in做學生。這種方式佇彼ê時代確實真無容易。孔子教過ê學生有三千ê。其中khah有成就ê有七十二ê。孔子ê理念佇後代成做儒家思想。但是「有教無類」ê觀念無引起真大ê對重，佇孔子了後，無人接續伊ê做法。若beh講今仔日咱攏ē-tàng受教育是因為孔子ê緣故，濟實在siuⁿ過頭。畢竟無受著孔子觀念影響ê一大堆國家mā攏hō͘攏總ê人民，不分階級，族群抑是男女攏自由選擇受教育。孔子ê「有教無類」無考慮婦女ê受教權，也就是無到齊全。
而且mā毋是每一个國家lóng認同孔子ê儒家思想。秦帝國秦始皇尊法家，民間kan-ta留法家以及實用性ê冊，其他ê著作攏燒掉。秦始皇koh下令活埋四百六十ê儒家學者。漢帝國ê漢武帝獨尊儒家，儒家成做正統，儒家ê地位大大提升。雖罔按呢，chia ê對重孔子ê國家佇制度無實現「有教無類」。漢帝國以後ê國家，儒家ê地位受重視。孔子也得著親像至聖先師在內ê封號。Beh講chia ê帝王攏信儒家思想kap尊崇孔子，不如講是政治考慮，beh利用孔子kap儒家思想ê「君君，臣臣，父父，子子」，強調人臣tùi君王tio̍h忠心，做兒女tio̍h有孝。逐人tio̍h守己安份，維持téng-ē（頂下）階級ê社會結構。培養百姓老實，認定忠君就是上重要ê道德，教育順民，hō͘王室ê地位穩固。
孔子 vs 林靖娟
中國國民黨政府原先是提倡民主kap科學；反對傳統，反對儒家思想。一九二七年，國民黨政府開始利用儒家思想來穩固政權kap維持社會秩序。學校教育增加儒家ê論語kap孟子，恢復尊崇孔子。才有後來用孔子生日做教師節ê規定。無論原本儒家思想是好抑是無好，經過兩千年統治者ê誤用，繼續獨尊儒家kap孔子，kám是好ê選擇？儒家思想除了成做統治者維持社會安定，穩固統治者地位ê工具以外，真oh-tit對台灣有啥物特別正面ê貢獻。
若koh看孔子本人ê作為，koh khah無適合做台灣人ê模樣。孔子佇伊ê國家無受著重用，伊就離開家己ê國家去週遊列國，希望ē-tàng chhōe-tio̍h願意kā伊任用，實行伊ê治國理念ê國君。孔子為著beh做官，走去六ê敵國chhōe求服事別國國君ê機會。佇台灣當今ê情勢，有一寡藝人為著beh趁錢就替中國講話，咱已經感覺無法度接受。孔子kám毋是比hia-ê藝人koh khah不堪？咱kám ē-sái hō͘孔子hiah koân ê地位？
世界有袂少出名ê教師。蘇格拉底kap伊ê學生，柏拉圖攏在內。𪜶兩人共同tiāⁿ-tio̍h西方思想kap教育ê根基。In ê貢獻到今猶原深刻影響全世界ê價值體系，教育制度kap思考方式。耶穌thang講是上偉大ê教師。伊雖然收ê學生無濟，但是當場聽伊教導ê民眾有數萬人。如今全世界有超過三成，也就是二十六億ê人接受伊ê教導。無論你kám有接受耶穌ê教導，攏無法度否定伊是偉大ê教師。In kám毋是攏比孔子koh khah偉大？若是 beh chhōe一个教師來做台灣教師節ê代表人物，我認為應該chhōe本土ê教師。台灣有真濟優秀ê教師，但是beh chhōe一个大家攏認同ê來做代表，是無簡單。
一九九二年五月十五，健康幼稚園師生坐遊覽車去郊遊，路中遊覽車著火。林靖娟老師kā六ê學生救出來。為著beh救第七ê學生，林老師koh一擺chông入去著火ê車內。不幸，這擺伊無法度離開。伊過身ê時，抱四个gín-á佇身軀邊。為著beh表揚伊ê大愛，伊成做頭一个列入忠烈祠ê女性平民。五月十五也成做全國兒童安全日。Kám有比願意為著學生犧牲性命koh khah偉大ê教師？我認為將五月十五定做教師節是真適合ê選擇。
