雜菜飯

7

(請安裝Taigi Unicode字形,配合Firefox瀏覽器來讀)

口述:林道生 整理:姚志龍

山頂食飯 ê 禮數:
2008年我蹛佇花蓮港國富里,阮厝邊遐 ê 樹仔頂、草仔埔猶有真濟飛鼠,四界跳來跳去,煞想起我捌食過飛鼠肉,毋過感覺美國人烘 ê 飛鼠上好食。太魯閣較早散赤 ê 人,無錢通買菜、買魚、買肉,族人就會用坩仔(khaⁿ-á),共逐款菜蔬、食物(註1)攏囥落去煮;這款煮法叫做煮「雜菜飯」,水若濫較濟 tō 是「雜菜糜」。彼當時泰雅族人猶袂曉種菜,靠山食山,逐家攏知影啥會使食,啥貨有毒。這款煮法用平地 ê 生活方式會感覺怪怪,毋過遮个菜蔬一定是無噴農藥 ê 有機食材,煮熟 tō 真安全閣衛生,無問題啦!


入境隨俗:
30外外年前 ê 歇寒(註2),舊曆過年前,玉山神學院派我去梨山泰雅族 ê 教會,車駛到合歡山賓館,公路局 ê 停車場,天氣差不多零下2度。泰雅族教會派一位長老,駛鐵牛仔(註3)來載我,對遐落去800外公尺,到倚溪仔邊泰雅族教會。當我行入厝內,看著族人、長老用大箍柴咧燃火,頂懸烘一隻飛鼠閣真芳喔!閣吊一个桶仔咧煮暗頓,逐家共帶來 ê 菜一項、一項,捻捻咧囥落去煮,陸續有會友帶野菜來,相仝按呢 tō 囥落桶仔內做伙煮;牧師、長老佮會友互相紹介後,用火做中心,圍一个圓箍仔逐家坐佇塗跤,準備食暗頓。老實講,囥落桶仔內 ê 物件,我干焦幾項仔,普普仔知是啥貨!


共食 ê 禮節:
暗頓雜菜飯煮熟,我特別注意看現場,無人帶碗抑無人帶箸。對牧師、長老……,逐家輪流共貯食物 ê 細 ê 桶仔捀咧,對倒爿傳過正爿輪流食;閣用一个竹管仔貯小米酒。輪到我 ê 時,我嘛佮逐家仝款共桶仔內 ê 食物捏予規丸,食幾喙後閣啉一寡仔小米酒(註4),就準備欲傳予隔壁 ê 族人。卻是,伊敢袂枵?攏無動、無靜,無欲接落去啉食 ê 款?這個時陣我感覺怪怪,趕緊輕輕仔問坐佇身邊 ê 牧師,我敢有啥做毋著?牧師講:「你愛共酒啉予焦啦,人才會共你接手過去食。」哇!原來是按呢喔!真歹勢,真歹勢!我趕緊共竹管仔內 ê 酒啉予焦,隔壁 ê 族人 tō 共我 ê 器具接過去食。噯!部落走遐濟過,這擺我真正外行,食一頓飯鋩角閣袂少。

Soaⁿ-téng Chia̍h Pn̄g ê Lé-sò͘ :
2008 nî góa tòa tī Hoe-liân-káng Hù-kok-lí, goán chhù-piⁿ hia ê chhiū-á-téng, chháu-á-po͘ iáu-ū chin chē poe-chhí, sì-kè thiàu-lâi thiàu-khì, soah siūⁿ khí góa bat chia̍h kòe poe-chhí bah, kám-kak Bí-kok-lâng hang ê poe-chhí siāng hó chia̍h. Thài-ló͘-koh khah-chá sàn-chhiah ê lâng, bô chîⁿ thang bé chhài, bé hî, bé bah, cho̍k-jîn chiū ē ēng khaⁿ-á, kā ta̍k-khoán chhài-se, st-bu̍t lóng khǹg-lo̍h khì chú.Chit-khoán chú-hoat kiò chò chú “cha̍p-chhài pn̄g”, chúi nā lām khah chē tō-sī “cha̍p-chhài môe.” Hit-tong-sî Thài-ngá-cho̍k-jîn iáu bē-hiáu chèng chhài, khò soaⁿ chia̍h soaⁿ, ta̍k-ke lóng chai-iáⁿ siáⁿ ē-sái chia̍h, siáⁿ-hòe ū to̍k. Chit-khoán chú hoat ēng pêⁿ-tē ê seng-oa̍h hong-sek ē kám-kak koài-koài, m̄-kó chiah ê chhài-se it-tēng sī bô phùn lông-io̍h ê iú-ki st-châi, chú se̍k tō chin an-choân koh ōe-seng, bô būn-tê–lah!


Jp-kéng Sûi-sio̍k:
30 gōa-gōa nî chêng ê hioh-koâⁿ, kū-le̍k kòe nî chêng, Gio̍k-san Sîn-ha̍k-īⁿ phài góa khì Lê-san Thài-ngá-cho̍k ê kàu-hōe, chhia sái kàu Ha̍p-hoan-soaⁿ pin-koán, Kong-lō͘-kio̍k ê thêng-chhia-tiûⁿ, thiⁿ-khì chha-put-to lêng-hā 2 tō͘. Thài-ngá-cho̍k kàu-hōe phài cht-ūi tiúⁿ-ló, sái thih-gû-á lâi chài góa, tùi hia lo̍h-khì 800 gōa kong-chhioh, kàu óa khe-á-piⁿ Thài-ngá-cho̍k kàu-hōe. Tng góa kiâⁿ jp chhù lāi, khòaⁿ tio̍h cho̍k-jîn, tiúⁿ-ló ēng tōa-kho͘ chhâ leh hiâⁿ hóe, téng-koân hang cht-chiah poe-chhí koh chin phang–o͘h! Koh tiàu cht-ê tháng-á leh chú àm-tǹg, ta̍k-ke kā tòa–lâi ê chhài cht-hāng, cht-hāng, liàm-liàm–leh khǹg-lo̍h-khì chú, lio̍k-sio̍k ū hōe-iú tòa iá-chhài lâi, sio-kāng án-ne tō khǹg lo̍h tháng-á lāi chò-hóe chú. Bo̍k-su, tiúⁿ-ló kap hōe-iú hō͘-siōng siāu-kài āu, ēng hóe chò tiong-sim, ta̍k-ke ûi cht-ê îⁿ-kho͘-á chē tī thô͘-kha, chún-pī chia̍h àm-tǹg. láu-st kóng, khǹg-lo̍h tháng-á lāi ê mh-kiāⁿ, kan-ta kúi-hāng-á, góa phó͘-phó͘-á chai sī siáⁿ-hòe!


Kiōng-st ê Lé-chiat:
Àm-tǹg cha̍p-chhài pn̄g chú se̍k, góa te̍k-pia̍t chù-ì khòaⁿ hiān-tiûⁿ, bô lâng tòa óaⁿ ia̍h bô lâng tòa tī, tùi bo̍k-su, tiúⁿ-ló…, ta̍k-ke lûn-liû kā té chia̍h-mh ê sè-ê tháng-á phâng–leh, tùi tò-pêng thoân kòe chiàⁿ-pêng lûn-liû chia̍h. Koh ēng cht-ê tek-kóng-á té sió-bí-chiú. Lûn kàu góa ê sî, góa mā kap ta̍k-ke kāng-khoán kā tháng-á lāi ê chia̍h-mh tēⁿ hō͘ kui oân, chia̍h kúi chhùi āu koh lim cht-kóa-á sió-bí-chiú, chiū chún-pī beh thoân hō͘ keh-piah ê cho̍k-jîn. Khiok sī, i kám bē iau? Lóng bô tōng, bô chēng, bô beh chiap lo̍h khì lim-chia̍h ê khoán? Chit-ê sî-chūn góa kám-kak koài-koài, kóaⁿ-kín mn̄g chē tī sin-piⁿ ê bo̍k-su, góa kám ū siáⁿ chò  tio̍h? Bo̍k-su kóng: “Lí ài kā chiú lim hō͘ ta–lah, lâng chiah ē kā lí chiap chhiú kòe-khì chia̍h.” Oa̍h! Goân-lâi sī án-ne o͘h! Chin pháiⁿ-sè, chin pháiⁿ-sè! Góa kóaⁿ-kín kā tek-kóng-á lāi ê chiú lim hō͘ ta, keh-piah ê cho̍k-jîn tō kā góa ê khì-khū chiap–kòe lim-chia̍h. Aih! Pō͘-lo̍k cháu hiah-chē kòe, chit-pái góa chin-chiàⁿ gōa-hâng, chia̍h cht-tǹg pn̄g mê-kak koh bē-chió.

註:1. 食物(chia̍h-mh):會食–chit ê 物件,現在語音較濟講,食物(st-bu̍t)。2. 歇寒(hioh-koâⁿ):寒假。3. 鐵牛仔(thih-gû-á):若 lî-á-khah(リアカー,rear car,犁仔角)改裝 ê 車輛,有力、好用免掛牌照。4. 小米酒(sió-bí-chiú):用黍仔(sé-á) kek ê chiú。

我有話要說